Tachograf cyfrowy – kompletny przewodnik

Jak obsługiwać tachograf cyfrowy i co robić, by zapewnić sobie i innym bezpieczeństwo na drogach? Obsługa tachografu cyfrowego może być dla wielu osób bardzo kłopotliwa, dlatego też w dzisiejszym artykule zebraliśmy garść porad dotyczących używania tego urządzenia. Dowiesz się, do czego używa się karty kierowcy, a także jaki jest maksymalny czas jazdy dla jednego kierowcy.  Zapraszamy do lektury!

Tachograf cyfrowy: co to jest i jak działa?

Tachograf cyfrowy to jedno z podstawowych urządzeń montowanych w samochodach o szczególnych właściwościach, które monitoruje czas pracy kierowcy. W pamięci tachografu cyfrowego należy szukać informacji między innymi o:

• tym, jaki był czas jazdy oraz czas przerwy, czyli postoju,
• prędkości poruszania się pojazdu,
• odległości, jaką przebywa pojazd.

Konieczność posiadania tachografu w każdym samochodzie ciężarowym wynika z przepisów dotyczących transportu drogowego – Konwencji AETR z 1970 r., rozporządzeń Rady EWG oraz WE czy Parlamentu Europejskiego, a także regulacji krajowych dla poszczególnych państw. Tachograf cyfrowy montuje się w ciężarówkach o masie powyżej 3,5 tony, w busach przeznaczonych do przewozu powyżej 9 osób czy autobusach turystycznych.

 

 

Rodzaje tachografów

Aktualnie za podstawowy rodzaj tachografu uznaje się tachograf cyfrowy. Stosowanie tachografów cyfrowych jest wymagane obecnie obowiązującymi przepisami w krajach Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii. Kiedyś jednak częściej stosowało się tachografy analogowe. Tachograf analogowy zapisywał dane pojazdu dzięki poruszającemu się wewnątrz urządzenia kołu wzorcowemu. Było ono wyposażone w specjalne ząbki, które pozwalały szacować dane dotyczące np. prędkości obrotowej skrzyni biegów. Tachografy analogowe spisywały te informacje na tzw. wykresówkach, które kierowca musiał dodatkowo uzupełniać ręcznie.

Ponieważ stosunkowo łatwo było zakłamywać dane z tachografów analogowych od 2006 roku nie wolno montować ich w samochodach. Od końca 21 sierpnia 2023 roku nowo rejestrowane pojazdy mają być wyposażone w inteligentne tachografy. Po 31 grudnia 2024 roku zajdzie konieczność wymiany tachografów starszego typu na nowe. 20 sierpnia 2025 roku w ruchu międzynarodowym wymagana będzie wymiana tachografów I generacji na tachografy II generacji, natomiast od 1 lipca 2026 już raczej nie spotkamy na drogach starszych tachografów. Więcej o tachografach II generacji znajdziesz na końcu niniejszego artykułu.

 

Zasady prawidłowej obsługi tachografu cyfrowego – jak obsługiwać tachograf?

Większość tachografów cyfrowych ma guziki przewidziane dla dwóch kierowców do wysuwania ich kart oraz przełącznik pomiędzy kierowcami. Posiadają też przyciski pracy, przerwy oraz oczekiwania. Wewnątrz tachografu cyfrowego znajduje się miejsce na papier termiczny – należy pamiętać o tym, by zawsze mieć ze sobą dwie rolki na zapas. Uruchomienie tachografu następuje wraz z uruchomieniem pojazdu. Wtedy urządzenie zaczyna zliczać czas pracy kierowcy.

Znajdują się na nim wówczas informacje o tym, która z kart jest aktualnie włożona do urządzenia, godzina, prędkość, przebieg. Po lewej stronie tachografu zwykle znajduje się przestrzeń przeznaczona dla kierowcy pierwszego, a po prawej stronie dla drugiego, jeżeli jeździ się razem. Codziennie, gdy rozpoczyna się pracę, należy ustawić kraj rozpoczęcia trasy – nawet, jeżeli na noc nie wyciągnęło się karty kierowcy z tachografu.

Żeby sprawdzić, jaki czas aktualnie kierowca spędza za kierownicą, można wcisnąć strzałkę w dół. Wówczas urządzenie rejestrujące wyświetli dane o przejechanym czasie od ostatniego postoju i pokaże, jaki był czas odpoczynku czy ilość godzin wyjeżdżonych w ciągu ostatnich dwóch tygodni. Tachograf cyfrowy umożliwia wykonanie ogólnego wydruku z ostatniej doby, zdarzeń (np. przekroczeń prędkości) czy czasu pracy. Dane zapisywane są w pamięci tachografu cyfrowego, dlatego w dowolnej chwili można wydrukować informacje także o innym dniu.

 

 

Karta kierowcy – ważne narzędzie w kontekście obsługi tachografu!

Każdy, kto chce prowadzić pojazd, musi mieć kartę kierowcy. Po pierwsze – tachograf uruchamia się po włożeniu karty kierowcy, po drugie – jest to niezbędne narzędzie pracy kierowców wymagane przepisami. Karta kierowcy umożliwia identyfikację osoby prowadzącej pojazd podczas kontroli drogowej, a także przypisanie jej danych z tachografu. Karta kierowcy wydawana jest po złożeniu wniosku w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Posiadają ją niemal wszyscy, którzy pracują w branży transportowej.

 

Obsługa tachografu – szkolenia i narzędzia pomocnicze

Ze względu na to, że działanie urządzeń pomiędzy sobą się nieco różni, a obsługa tachografu cyfrowego nastręcza niejednej osobie sporo problemów, w branży transportowej bardzo popularne są szkolenia z zakresu obsługi tachografów. Podczas takich szkoleń korzysta się z symulatorów, czyli narzędzi pomocniczych, na których kierowcy uczą się obsługi urządzeń. Dlaczego prawidłowa obsługa tachografu cyfrowego jest tak ważna? W przypadku pomyłek w razie kontroli drogowej nakładane są wysokie kary.

 

Kalibracja i legalizacja tachografu cyfrowego

Kalibracja tachografu jest wymagana przynajmniej raz na dwa lata i za każdym razem, gdy urządzenie pomiarowe nie działa prawidłowo. Nie należy o niej zapominać, ponieważ nieskalibrowane urządzenie jest przesłanką do mandatu dla kierowcy oraz nałożenia grzywny dla firmy, w której pracuje. Po skalibrowaniu urządzenia należy je zalegalizować. Legalizację przeprowadza się w profesjonalnych serwisach, gdzie potwierdzone zostają parametry tachografu i prawidłowość jego kalibracji.

 

Zarządzanie czasem pracy z tachografem cyfrowym

Na każde 4,5 godziny czasu jazdy kierowca musi poświęcić 45 minut odpoczynku. Nie musi robić tego jednorazowo. Może rozbić sobie to np. na 20 i 25 minut. Czas przerw uzależniony jest od czasu pracy kierowców. Z kolei czas jazdy kierowców nie może przekraczać 9 godzin, jednak podczas powrotu do domu czy bazy można go wydłużyć do 10 godzin, pod warunkiem że zostanie to odpowiednio uzasadnione. Nie wolno jeździć sumarycznie dłużej, niż 90 godzin w ciągu dwóch tygodni. W ogólny czas pracy w ciągu doby wlicza się również tzw. inny czas pracy kierowców poświęcany na czynności takie jak mycie szyb czy przygotowanie auta do jazdy.

 

Odczytywanie i analiza danych z tachografu

Pobieranie i analizowanie danych z tachografu niejednokrotnie jest bardzo czasochłonne i kłopotliwe, dlatego też duża część firm transportowych korzysta z oprogramowań do sprawdzania czasu pracy kierowców czy ich odpoczynku. Przedsiębiorcy chętnie wykorzystują taki rodzaj zarządzania danymi z tachografów cyfrowych, ponieważ pozwala im to unikać pomyłek i kar pieniężnych.

W czasie jazdy podstawowe dane z tachografu można sczytywać na bieżąco – urządzenie wyświetla aktywność kierowcy, włożone karty kierowców, czas dyspozycyjności. Żeby przeprowadzić odczyt kontrolny, należy skorzystać z karty przedsiębiorstwa. W dalszej kolejności podłączyć trzeba czytnik i zgrać dane dotyczące jazdy. Podczas realizacji tej procedury należy wybrać rodzaj wydruku – dotyczący aktywności zapisanej na karcie kierowcy czy z tachografu cyfrowego.

Po wyjęciu karty przedsiębiorstwa urządzenie blokuje się i dostępne jest wyłącznie dla danych z kart kierowcy. Korzystając z czytnika, można nie tylko odczytać dane, ale również je przechowywać, dzięki wyposażeniu tych urządzeń w obszerną pamięć wewnętrzną. Dane z tachografu przechowuje się 15 miesięcy.

 

 

Kiedy robi się wydruki z tachografu cyfrowego?

Wydruków z tachografu cyfrowego nie trzeba robić codziennie. Należy go zrobić jednak podczas kontroli drogowej przeprowadzanej przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego, po rozmaitych zajściach czy w przypadku zgubienia karty kierowcy. Kierowca drukuje dane dotyczące jazdy również w sytuacji, w której dochodzi do odstępstwa od przepisów dotyczących np. czasu pracy kierowców.

 

Praktyczne wskazówki i najlepsze praktyki dotyczące stosowania karty kierowcy

W przypadku jazdy z podwójną obsadą przy rozpoczęciu pracy do tachografu należy włożyć kartę zarówno pierwszego, jak i drugiego kierowcy. Po zmianie kierowców przekłada się też karty, a na tachografie wyświetlają się dane dotyczące aktywności obu kierowców. Tachografy zawsze wyposażone są w dwa miejsca na karty. Ważne są także ustawienia tachografu dla różnych warunków jazdy – w niektórych krajach nie ma wymogu rejestrowania aktywności pojazdu i kierowcy na tachografie.

 

Obowiązek stosowania tachografu cyfrowego

Obowiązek posiadania tachografu cyfrowego mają przede wszystkim ciężarówki oraz autobusy, przekraczające masę 3,5 tony. W tachograf nie muszą być wyposażone pojazdy, które:

• wykorzystywane są przewozu towarów w celach niekomercyjnych, prywatnych,
• nie przekraczają 3,5 tony,
• przeznaczone są do przewodu osób w ilości nie większej niż 9 osób, wliczając w tę liczbę kierowcę,
• nie przekraczają 50 km długości trasy,
• przemieszczają się z maksymalną prędkością 30 km/h.

 

Wymogi prawne i konsekwencje ich nieprzestrzegania

Ponieważ dane znajdujące się w tachografie mają wpływ na bezpieczeństwo, za niezgodności w tachografie przewidziane są wysokie kary. W większości przypadków odpowiada za nie przedsiębiorstwo i to dla niego kary są najbardziej dotkliwe. Nierzadko mandatami kara się jednak także kierowców. Przykładowo: za nieskalibrowany tachograf kierowcę można obciążyć mandatem do 200 zł, natomiast firma, w której pracuje kierowca, otrzyma karę w wysokości 1000 zł. Karę do 2000 zł może zapłacić także zarządzający flotą.

Żeby nie było konieczności płacenia kar, najlepiej dobrze nauczyć się obsługiwać tachograf, zawsze wkładać do niego odpowiednią kartę kierowcy i ściśle trzymać się czasów rozmaitych aktywności – jazdy oraz przerw. Oprócz tego zawsze po rozpoczęciu i zakończeniu pracy należy pamiętać o tym, by wpisać odpowiedni kod państwa do tachografu cyfrowego, a także nie zapominać o wykonywaniu tzw. wpisów manualnych.

 

Nowe technologie i przyszłość tachografów cyfrowych

Nowe tachografy drugiej generacji dają możliwość sczytywania danych z tachografów zdalnie, bez potrzeby zatrzymywania pojazdu. Chociaż ilość danych, jakie można uzyskać o kierowcy w ten sposób, jest okrojona, taki rodzaj tachografu znacznie ułatwia pracę przedsiębiorcom oraz organom zajmującym się kontrolą. Wyświetlają bez problemów przykładowo informacje o czasie pracy kierowcy, a to w tym zakresie w Unii Europejskiej zachodzi najwięcej naruszeń.